مسلمانان در سال دوم بعد از هجرت پيامبر مأمور شدند به سوى كعبه نماز بخوانند . همين معنا در روايات پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نيز جارى است ؛ گاه پيامبر حكمى را بيان مىفرمود كه در واقع موقت بود ؛ ولى زمان آن بيان نمىشد . سپس اين حكم منسوخ مىشد و حكم دائمى جاى آن را مىگرفت ؛ مثلا پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در حديثى فرمود : « نهيتكم عن ثلاث ؛ نهيتكم عن زيارة القبور ، ألا فزوروها و نهيتكم عن إخراج اللّحوم ألأضاحي من منى بعد ثلاث ألا فكلوا و ادّخروا و نهيتكم عن النّبيذ ألا فانبذوا و كلّ مسكر حرام ؛ من شما را از سه چيز نهى كرده بودم ( و اكنون به شما مىگويم انجام دهيد ) شما را از زيارت قبور نهى كرده بودم اكنون مىگويم به زيارت قبور برويد و شما را از بيرون بردن گوشتهاى قربانى ( در ايّام حج ) از منا بعد از سه روز نهى كرده بودم ( اشاره به اينكه همه بايد در آنجا مصرف شود ) اكنون مىگويم هم از آنها گوشتها بخوريد و هم ذخيره كنيد ( و به بيرون از منا ببريد ) و قبلا شما را از « نبيذ » « 1 » نهى مىكردم الان مىگويم : نبيذ حلال است ؛ ولى هر مسكرى حرام است » . « 2 » بنابراين كسى مىتواند اخبار صحيح پيامبر را نقل كند كه احاطهء كاملى به همهء احاديث داشته باشد ؛ ناسخ و منسوخ را بشناسد و هريك را در جايگاه خود جاى دهد . موضوع عام و خاص نيز همچون ناسخ و منسوخ است به اين ترتيب كه گاهى حكم عامى گفته مىشود كه شامل همه افراد است ؛ مثلا در حديثى از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله نقل شده است : « النّاس مسلّطون على أموالهم ؛ مردم بر اموال

--> ( 1 ) . منظور از نبيذ حلال اين است كه مسلمانان هنگامى كه وارد مدينه شدند عدّه‌اى به خاطر سردى آب مدينه گرفتار ناراحتى مزاج شدند ، پيامبر اكرم دستور داد در ظرف‌هاى ذخيرهء آب مقدارى خرما بيندازند تا سردى آب بر طرف شود و چنين كردند ولى به مقدارى نبود كه خرما تخمير و آب مبدّل به شراب شود و لذا در ذيل روايت مىفرمايد : « هر مسكرى حرام است » . ( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 10 ، باب 41 از ابواب ذبح ، ح 7 .